આ પુસ્તકમાં લેખક ઝવેરચંદ મેઘાણી લખે છે કે, જેલના તાળાબંધ પ્રવેશદ્વાર પાસે વહીવટકર્તાઓની ઑફિસ હોય છે અને એ ઑફિસની બારી એ જેલ બહારની ને જેલ અંદરની દુનિયાઓ વચ્ચેના માર્મિક સંપર્કનું એક માત્ર માધ્યમ હોય છે. ખાસ કરીને ‘મુલાકાત’ નામના જે કરુણ સંપર્કની બરદાસ્ત આ ‘બારી’ પર થાય છે તેની બરોબરી તો જીવનનું કોઈ પણ બીજું અંગ કરી શકે તેમ નથી. કોઈ પણ જેલ-સાહિત્યમાં એનો ચિતાર મેં જોયો નથી. આવી એક બારી પર હું 1930-31ના અગિયારેક મહિના સુધી બેઠો હતો. ત્યાં બેઠાંબેઠાં મને જોવા, વિચારવા, કલ્પના તેમ જ દિલમાં ઘોળવા મળ્યું હતું તેનું કલાવિધાન થાય તે માટે મારે ત્રણેક વર્ષની વાટ જોવી પડી હતી. 1934માં હું જ્યારે આ લખવા બેઠો. ત્યારે મને જોવા મળેલા જેલ અંદરની ને જેલ બહારની સૃષ્ટિ વચ્ચેના સંપર્કના તાત્કાલિક પ્રત્યાઘાતો શમી ગયા હતા. કલાવિધાનને વિક્ષેપકર એવું કોઈ વાતાવરણ મન પર ધગધગતું નહોતું. એટલે જ પછી મેં જેલ-ઑફિસની એ પરિચિત બારીને મોંએથી એની આત્મકથા સેરવી લીધી.

More

જેલ-ઑફિસની બારીને વાચા આપીને મેઘાણીએ કેટલીક એવી વાતો લખી છે જે હૈયા સોંસરવી ઉતરી જાય છે.

More

પોતાની દીકરીને જોવા ઝંખતા કેદીનું અદભુત વર્ણન મેઘાણીએ આ વાત માં આલેખ્યું છે.

More

ત્રણ મહિનાથી હરખો ઢેડો નામનો વ્યક્તિ પોતાની પત્નીને મળવા ઈચ્છતો હતો, અને ત્રણ મહિને એની પત્ની એને મળી ત્યારે શું થયું એની વાત સાંભળો આ એપિસોડમાં.

More

અને એ ઉપદેશક દાદા એવું ઉપનામ એમને કેમ મળ્યું એની વાત જાણો આ એપિસોડમાં.

More

કારકુન અને જમાલ કેદીની વચ્ચે ઠીક લડાલડી લાગી પડી છે, કેમ અને શા કારણે એની વાત જાણો આ એપિસોડમાં.

More

બુઢ્ઢી મા બીજી મુલાકાત સુધી જીવશે કે નહિ? એની વાત સાંભળો આ એપિસોડમાં.

More

શેરડી સિંચોડે ભીંસાય ને મીઠાં શરબત ખળખળે તેવો આ સ્નેહરસ ઉભરાય એની વાત સાંભળો આ એપિસોડમાં.

More

કોઈ બહેન પોતાના ભાઈને મળવા જેલમાં જાય પણ એને એના ભાઈ સુધી પહોંચતા શું તકલીફ થાય એની વાત સાંભળો આ એપિસોડમાં.

More

સજાના ફટકા કોઈ સભાન રહીને ઝીલશે? એના ફડાકા સંગીતમય કે કર્ણપ્રિય નથી હોતા. જેલ-ઑફિસની બારી ની નજર એના વિષે શું કહે છે એ વાત સાંભળો આ એપિસોડમાં.

More